Bu yazıda ne bulacaksınız?
- Kentsel dönüşümde hangi proje destekleri var?
- Kira ve taşınma yardımı (en çok aranan)
- Hibe ve kredi destekleri (proje finansmanı)
- Faiz desteği ve “kira yardımı ile birlikte alınır mı?”
- Harç, vergi ve diğer kolaylıklar
- İstanbul’da İBB üzerinden alınabilen destekler
Kentsel dönüşümde hangi proje destekleri var?
Kentsel dönüşüm destekleri pratikte 3 ana grupta toplanır:
- Kira / taşınma yardımı: Riskli yapı sürecinde (tahliye–yıkım–yeniden yapım aşamalarında) geçici barınma ihtiyacını karşılamaya dönük yardımlardır.
- Hibe / kredi (kampanya veya program bazlı): Dönüşüm maliyetini azaltmaya veya finansmanı kolaylaştırmaya dönük desteklerdir. İstanbul’da “Yarısı Bizden” bu başlık altında en çok aranan örneklerden biridir.
- Faiz desteği (faiz destekli kentsel dönüşüm kredisi): Banka kredisi kullanıldığında, belirli şartlarla faiz yükünün desteklenmesine yönelik mekanizmadır.
Önemli: Hangi desteğin hangi aşamada ve kimlere verileceği; riskli yapı tespiti, tahliye/yıkım, hak sahipliği (malik/kiracı/sınırlı ayni hak), projenin niteliği ve ilgili idarenin işleyişine göre değişir. Bu nedenle doğru yol haritası için aşağıdaki “en çok aranan” bölümleri adım adım takip edin.
En yaygın destek türleri: kira/taşınma, hibe, kredi ve faiz desteği
Arama motorlarında en sık geçen destek kalemleri şunlardır:
- Kira yardımı: Genellikle aylık ödeme (malikler için) şeklinde çalışır; kiracılar için bazı uygulamalarda belirli süre/defaten ödeme görülebilir.
- Taşınma (tahliye) desteği: Taşınma masraflarına katkı sağlamak için tek seferlik ödeme şeklinde sunulabilir (kampanyaya göre değişir).
- Hibe: Geri ödemesiz destektir (kampanya/program şartlarına tabidir).
- Kredi: Geri ödemeli finansmandır (vade, başlangıç, güncelleme/şartlar programa göre değişir).
- Faiz desteği: Faiz yükünün bir kısmının desteklenmesidir. Kritik kural: “Kira yardımı ile birlikte alınır mı?” bölümünde netleştiriyoruz.
Kira ve taşınma yardımı (en çok aranan)
Kentsel dönüşüm sürecinde en çok sorulan konu, tahliye edildiğiniz dönemde kira/taşınma desteği alıp alamayacağınızdır. Burada belirleyici olan başlıklar: hak sahipliği, ikamet/işyeri kullanımı ve başvuru takvimidir.
Kimler yararlanabilir? (malik, kiracı, sınırlı ayni hak sahibi)
- Malik: Riskli yapıdaki bağımsız bölümün tapu sahibi.
- Kiracı: Riskli yapıda kiracı olarak ikamet eden veya işyeri işleten.
- Sınırlı ayni hak sahibi: Tapuda şerh ile görülen (ör. intifa hakkı gibi) sınırlı ayni hakka sahip olan ve ilgili bağımsız bölümü fiilen kullanan kişi.
Uygulamada dikkat: Birçok yardımda “riskli yapıda fiilî kullanım/ikamet” şartı aranır. Ayrıca başvuru için belirli bir süre sınırı bulunabilir (aşağıdaki madde).
Kritik süre kuralı (genel çerçeve): Kira yardımı için başvuru; çoğu uygulamada tahliye tarihinden itibaren 1 yıl içinde veya riskli yapının yıktırıldığı tarihten itibaren 3 ay içinde yapılacak şekilde düzenlenmiştir. (Şartlar, ilgili kılavuz/duyuruda belirtilir.)
Başvuru nereden yapılır? (e-Devlet / il müdürlüğü)
6306 kapsamındaki kira yardımı başvurularında, resmî başvuru kanallarından biri e-Devlet üzerinden sunulan hizmettir:
- e-Devlet: “6306 sayılı Kanun Kapsamında Riskli Yapı Kira Yardımı Başvurusu” hizmeti üzerinden yapılır.
- İl Müdürlüğü / ilgili idare: Bazı durumlarda süreç, il müdürlüğü veya ilgili idare üzerinden ilerleyebilir (belge kontrolü, sistem kayıtları vb.).
Pratik öneri: Başvuru yapmadan önce elinizde şu temel bilgiler hazır olsun: tapu bilgileri (malikler için), adres/ikamet bilgileri, IBAN bilgisi ve riskli yapı sürecindeki temel evraklar (tespit raporu/tebligat/tahliye-yıkım süreç belgeleri).
Hibe ve kredi destekleri (proje finansmanı)
Dönüşüm maliyetinin yüksek olduğu projelerde, hibe/kredi destekleri sürecin kilit finansman ayağıdır. Bu destekler kampanya/program bazında şartlandırılır. İstanbul’da en çok aranan örneklerden biri: “Yarısı Bizden”.
Hibe nedir, kredi nedir? Hangi durumda hangisi alınır?
- Hibe: Geri ödemesiz destek. Şartları sağladığınızda maliyeti düşürür.
- Kredi: Geri ödemeli destek. Ödeme başlangıcı, vade ve güncelleme koşulları programa göre değişir.
Karar mantığı: Bütçeniz ve nakit akışınıza göre çoğu projede “hibe + kredi” birlikte kurgulanır. Hibe maliyeti düşürür; kredi ise inşaat/yenileme sürecindeki nakit ihtiyacını karşılar.
Kredi geri ödeme ve şartlar (genel çerçeve)
Geri ödeme koşulları programa göre değişir. Örneğin İstanbul’daki “Yarısı Bizden” kampanyasında resmî duyurularda, hibe-kredi-taşınma desteği bileşenleri ve krediye ilişkin genel yaklaşım açıklanmıştır. Güncel duyuruda konut için destek tutarları şöyle duyurulmuştur:
- Hibe: 875.000 TL
- Kredi: 875.000 TL
- Taşınma (tahliye) desteği: 125.000 TL
Not: Bu kalemler ve şartlar kampanyanın resmî duyuru/kılavuzlarında detaylandırılır; başvuru adımları da kampanyaya özel şekilde tanımlanır.
Faiz desteği ve “kira yardımı ile birlikte alınır mı?” konusu
Bu soru çok kritik; çünkü yanlış bilgi, yanlış finans planına ve hak kaybına yol açabilir.
Kira yardımı ile faiz destekli kredi birlikte alınır mı?
Net cevap (Bakanlık “Dönüşüm Projeleri Özel Hesabı” açısından): Aynı kişiye hem kira yardımı hem de faiz desteği birlikte yapılamaz. Kira yardımından faydalananlar faiz desteğinden; faiz desteğinden faydalananlar ise kira yardımından faydalanamaz. Bu hüküm, uygulamada taahhüt metinlerine de açık şekilde yazılır.
Ne anlama geliyor? Eğer Bakanlık kaynaklı kira yardımını kullanacaksanız, faiz destekli kredi tarafında aynı kişi üzerinden ayrıca destek planlaması yapmadan önce mutlaka resmî birimden teyit alın. Belediyelerin/yerel idarelerin kendi destekleri (varsa) ise ayrı kurallara tabi olabilir.
Harç, vergi ve diğer kolaylıklar
Kentsel dönüşümde yalnızca nakit destekler değil; bazı işlemlerde harç/vergi/ücret istisnaları da gündeme gelir. Bu istisnalar işlem türüne, taraflara ve uygulama modeline göre değişebilir.
Dönüşüm sürecinde muafiyet/indirim olabilen kalemler (genel)
Resmî mevzuat uygulama çerçevelerinde, dönüşüm işlemlerinde bazı kalemlerin alınmaması gündeme gelebilir. Uygulamalarda örneklenen kalemler arasında şunlar yer alır:
- Noter harçları
- Tapu ve kadastro harçları
- Belediye harçları (belirli kalemler)
- Damga vergisi (belirli kâğıtlar için)
- Veraset ve intikal vergisi (belirli işlemler için)
- BSMV (krediler nedeniyle lehe alınacak paralar için, belirli şartlarda)
- Döner sermaye ücretleri ve bazı diğer ücretler
Önemli uyarı: “Muafiyet var” bilgisi tek başına yeterli değildir. Hangi işlemde, kimlerin taraf olduğu, riskli yapı ile ilişki, süre şartı, ilk satış/devri gibi detaylar sonucu değiştirir. Tapu işlemlerinde uygulama için ilgili tapu müdürlüğü/kurum yönergeleri ayrıca önemlidir.
İstanbul’da İBB üzerinden alınabilen destekler
İstanbul’da İBB’nin sunduğu bazı hizmetler/destekler, özellikle İBB hızlı tarama ile risk grubu yüksek çıkan binalarda dönüşüme yönlendirme ve kira desteği tarafında öne çıkar.
İBB riskli binalar için kira desteği (tutar, süre, temel şartlar)
İBB’nin resmî bilgilendirmesine göre, Hızlı Tarama Yöntemi ile en riskli grupta olduğu tespit edilen binalar için 2025 yılında kira desteği tutarları artırılmıştır. Açıklanan çerçeve özetle şöyledir:
- Malikler: 18 ay boyunca aylık 10.000 TL (emekliler için aylık 12.000 TL)
- Kiracılar: 12 ay boyunca aylık 10.000 TL (kiracı emekliler için aylık 12.000 TL)
Not: İBB ayrıca, kendi kira desteğini alanların ayrıca Bakanlığın kira yardımı imkânından yararlanabileceğini belirtebilmektedir. Uygulamada belge/uygunluk koşulları için ilgili birim yönlendirmesi esastır.
İBB bina tespiti (hızlı tarama) ve dönüşüme yönlendirme
İBB’nin “Hızlı Tarama ile Bina Tespiti” uygulaması; binanızın deprem güvenliği hakkında ön bilgi üretmeyi hedefleyen bir değerlendirme sürecidir. İnceleme sonucunda “yüksek risk” görülen binalarda, sonuçların ilçe belediyesi ile paylaşıldığı ve ilçe belediyesinin yetkisi dâhilinde maliklerce 6306 sayılı Kanun veya TBDY 2018 kapsamında daha kapsamlı inceleme istenebildiği belirtilmektedir.
Kısa hatırlatma: “Hızlı tarama” bir ön değerlendirme yaklaşımıdır. “Riskli yapı tespiti” ise 6306 kapsamındaki resmî süreci başlatan, lisanslı kuruluşlar tarafından yapılan tespittir. Dönüşüm kararlarını planlarken bu iki kavramı karıştırmayın.
Sık sorulan sorular
Kentsel dönüşüm kira yardımı 2025’te İstanbul’da kaç TL?
Bakanlık duyurusunda, İstanbul’da kira desteğinin 2025’ten itibaren 5.500 TL’den 8.000 TL’ye çıkarıldığı açıklanmıştır. (İBB’nin ayrı kira desteği tutarları da vardır; karıştırmayın.)
Yarısı Bizden 2025 destek tutarları nedir?
Resmî duyuruda konut için 875.000 TL hibe + 875.000 TL kredi + 125.000 TL taşınma desteği olarak açıklanmıştır.
Kira yardımı alırken faiz destekli kredi kullanabilir miyim?
Bakanlık “Dönüşüm Projeleri Özel Hesabı” kapsamında aynı kişiye hem kira yardımı hem faiz desteği birlikte yapılamaz. Bu nedenle birini tercih etmeden önce finans planınızı netleştirin.
Son söz: Kentsel dönüşümde doğru destek planı; (1) riskli yapı sürecinin doğru ilerlemesi, (2) hak sahipliği durumunun netleşmesi, (3) başvuru kanalı ve sürelerinin kaçırılmaması ile mümkündür. İsterseniz bir sonraki adımda, Altın Geyikler İnşaat’ın hizmet verdiği ilçelere göre “hangi destek hangi senaryoda daha avantajlı?” şeklinde SEO’ya uygun bir karar ağacı da hazırlayabilirim.
